Altının ayarı nasıl ölçülür

Bir takının üzerinde 585 yazıyorsa, o takının binde 585’i altındır. Geri kalan binde 415 başka metaldir. Bu sayfa, o rakamın ne anlama geldiğini ve nasıl doğrulandığını anlatıyor.

Ayar ve milyem aynı şeyin iki ölçüsü

Ayar, altının saflığını yirmi dörtte kaç olarak söyler. 24 ayar saf altındır. 18 ayar, yirmi dört parçanın on sekizinin altın olması demektir.

Milyem, aynı bilgiyi binde kaç olarak söyler. Takıların üzerine basılan sayı budur.

Aralarındaki geçiş basit bir bölmedir: ayarı 24’e böler, 1000 ile çarparsınız.

Türkiye’de en çok 14, 18 ve 22 ayar kullanılır.

Neden saf altın kullanılmaz

Saf altın çok yumuşaktır. Tırnakla çizilir, günlük kullanımda biçimini kaybeder, taş tutmaz. Bu yüzden takıda her zaman alaşım yapılır.

Katılan metal yalnızca sertlik vermez, rengi de belirler.

Bakır kırmızıya çeker. Rose altın böyle elde edilir ve bakır oranı yükseldikçe renk koyulaşır.

Gümüş rengi açar, sarıyı soluklaştırır.

Paladyum veya nikel beyaz altını verir. Beyaz altın çoğu zaman ayrıca rodyum kaplanır; zamanla o kaplama aşınır ve altın kendi rengine döner. Bu bir kusur değildir, kaplama yenilenir.

Yani 18 ayar sarı altınla 18 ayar beyaz altının altın miktarı aynıdır. Değişen, yanına katılan metaldir.

Ölçmenin dört yolu

Damgaya bakmak

Türkiye’de satılan altın takıda ayar damgası bulunması zorunludur. Damga, takının görünmeyen bir yerine, genellikle kilit veya iç yüzeye basılır: 585, 750, 916 gibi.

Damga en hızlı yoldur ama tek başına kanıt değildir. Damga sahtesi yapılabilir ve eski parçalarda damga aşınmış olabilir. Damganın işi, ölçümü başlatmaktır.

Mihenk taşı ve asit

En eski yöntem, hâlâ kullanılıyor. Parça siyah bir taşa sürtülür ve taşta ince bir altın izi bırakır. İzin üzerine belirli ayarlara göre hazırlanmış asit damlatılır. İz kalırsa ayar en az o seviyededir; iz solar veya kaybolursa daha düşüktür.

Yanına bilinen ayarlardaki test iğneleriyle karşılaştırma çizgileri de sürülür ve renk karşılaştırılır.

Bu yöntem parçaya zarar vermez ve saniyeler sürer. Ancak sonucu yaklaşıktır ve ustanın gözüne bağlıdır. Yüzey kaplamalı bir parçada yanıltabilir; bu yüzden iz, kaplamanın altına inecek kadar sürtülür.

X ışını cihazı

Modern yöntem, X ışını floresansıdır. Cihaz parçaya X ışını gönderir, her element kendine özgü bir ışıma verir, cihaz bu ışımayı okuyup alaşımın bileşimini yazar.

Parçaya zarar vermez, saniyeler sürer ve yalnızca altın oranını değil içindeki bakır ve gümüş oranını da gösterir. Sınırı şudur: yalnızca yüzeye yakın katmanı okur. Kalın kaplamalı bir parçada yüzey ölçümü içeriyi yansıtmaz.

Potaya alma

En kesin yöntem, aynı zamanda geri dönüşü olmayan yöntemdir. Parçadan alınan örnek eritilir, kurşunla birleştirilip fırında işlenir ve saf altın tartılır.

Sonuç binde bir hassasiyetindedir. Rafineriler ve borsalar bu yöntemi kullanır. Takıda kullanılmaz, çünkü parça yok olur.

Sizin için pratik sonuç

Bir takının ayarını öğrenmek istiyorsanız kuyumcuya götürmek yeterlidir; mihenk taşı veya cihazla bakmak ücretsiz ve dakikalar sürer.

Şuna dikkat edin: satın aldığınız parçanın ayarı faturada yazmalıdır. Kuyumda fatura, altın bedeli ve işçilik bedelini ayrı gösterir. Ayar yazılı değilse isteyin.

İkinci nokta, ağırlığın nasıl ölçüldüğüdür. Taşlı bir üründe terazi hem altını hem taşı tartar. Fiyatın nasıl kurulduğu, taş bedelinin ayrı mı hesaplandığı sorulmalıdır.

Bu sayfada geçen ölçüler

Bir gram 22 ayar bilezikte 0,916 gram saf altın vardır. Bir gram 14 ayar takıda 0,585 gram. Aradaki fark, aynı gramajdaki iki ürünün fiyatının neden farklı olduğunu tek başına açıklar.

Kaynaklar

• Ayar ve milyem tanımı, dönüşüm tablosu: Ankara Altın Borsası
• Milyem hesabı: Koçak Rafineri
• Ayar damgası zorunluluğu ve denetim: Aga Külçe