Dünyada altın: üretim, rezerv ve merkez bankaları
Altının fiyatını belirleyen şey yalnızca takı talebi değildir. Madenlerden çıkan miktar, merkez bankalarının aldığı ve sattığı tonaj ve yatırımcı davranışı birlikte çalışır. Bu sayfa o tabloyu gösteriyor.
Bugüne kadar çıkarılan bütün altın
Tarih boyunca yerden çıkarılmış altının toplamı yaklaşık 219.890 tondur. Bu miktarın üçte ikisi 1950’den sonra çıkarılmıştır; yani insanlığın altınının büyük bölümü son yetmiş beş yılın işidir.
Sayı büyük görünür ama altın çok yoğun bir metaldir. Bugüne kadar çıkarılmış altının tamamı eritilip tek bir küpe dökülse, o küpün bir kenarı yaklaşık 22,5 metre olurdu. Sekiz katlı bir apartman yüksekliğinde bir küp, insanlığın bütün altını.
Bu altının dağılımı şöyledir:
| Nerede | Miktar | Pay |
|---|---|---|
| Takı | 97.645 ton | %44 |
| Merkez bankaları ve resmi kurumlar | 37.755 ton | %17 |
| Yatırım (külçe, sikke, fon) ve sanayi | Kalan | %39 |
Takının merkez bankalarının iki buçuk katı olması dikkat çekicidir. Altının en büyük deposu kasalar değil, insanların üzerindeki ve çekmecesindeki parçalardır.
En çok altın üreten ülkeler
Yıllık dünya maden üretimi yaklaşık 3.300 tondur. 2024 verilerine göre başlıca üreticiler şunlardır.
| Sıra | Ülke | Yıllık üretim |
|---|---|---|
| 1 | Çin | 380 ton |
| 2 | Rusya | 310 ton |
| 3 | Avustralya | 290 ton |
| 4 | Kanada | 200 ton |
| 5 | Amerika Birleşik Devletleri | 160 ton |
| 6 | Gana, Meksika, Kazakistan | 130’ar ton |
| 9 | Özbekistan | 120 ton |
| 10 | Endonezya, Peru, Güney Afrika | 100’er ton |
Türkiye 2024’te 30,6 ton üretti ve dünya sıralamasında 29. sırada yer aldı.
İki nokta dikkat çekiyor. Birincisi, Güney Afrika bir zamanlar dünya üretiminin yarısından fazlasını tek başına karşılarken bugün onuncu sıraya gerilemiştir; Çin 2007’de birinciliği ondan almıştır. İkincisi, Afrika kıtası bir bütün olarak küresel arzın yaklaşık dörtte birini sağlamaktadır.
Yıllık 3.300 tonluk üretim, yerin üstündeki 219.890 tonun yanında küçüktür. Her yıl mevcut stoka yaklaşık yüzde 1,5 ekleniyor. Altının fiyatının arz şoklarına diğer emtialar kadar tepki vermemesinin sebebi budur: piyasayı belirleyen, o yıl çıkarılan değil, elde zaten bulunan altındır.
Merkez bankalarında ne kadar altın var
Merkez bankaları toplam 37.755 ton altın tutuyor. En büyük tutuculardan bazıları şunlardır.
| Ülke | Rezerv |
|---|---|
| Amerika Birleşik Devletleri | 8.133,5 ton |
| Almanya | 3.350,3 ton |
| İtalya | 2.451,8 ton |
| Fransa | 2.437,0 ton |
| Çin | 2.313,4 ton |
| Rusya | 2.304,7 ton |
| İsviçre | 1.039,9 ton |
| Japonya | 845,9 ton |
Türkiye’nin rezervi hakkında bir not gerekiyor. Farklı kaynaklar farklı rakam veriyor ve ikisi de yanlış değil. Uluslararası Para Fonu tanımına göre Merkez Bankası’nın kendi altını 534,8 ton olarak raporlanıyor. Türkiye basınında yer alan 766,7 tonluk rakam ise ticari bankaların Merkez Bankası’nda tuttuğu altını da içeriyor. Hangi rakama bakıldığı, hangi tanımın kullanıldığına bağlıdır.
Merkez bankaları neden altın alıyor
2010’a kadar merkez bankaları toplamda altın satıyordu. O tarihten sonra yön değişti ve alıcı konuma geçtiler. 2026’nın ilk çeyreğinde merkez bankaları net 244 ton aldı.
Gerekçe genellikle üç başlıkta toplanıyor.
Karşı taraf riski taşımaması. Bir devlet tahvili, onu çıkaran devletin ödeme sözüne dayanır. Altının böyle bir sözü yoktur; kimsenin borcu değildir.
Yaptırıma kapalı olması. Yurt içinde tutulan fiziki altın dondurulamaz. 2022 sonrasında bu düşünce birçok merkez bankasının politikasında ağırlık kazandı.
Para biriminden bağımsızlık. Rezervin tamamını tek bir yabancı paraya bağlamak, o paranın değer kaybına açık olmak demektir.
Alım tek yönlü değildir. 2026’nın ilk beş ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası net 81 ton satış yaptı ve dönemin en büyük resmi satıcısı oldu. Aynı dönemde Polonya 31 ton alarak rezervini 582 tona çıkardı. Yani merkez bankaları bloğu bir bütün olarak alıcıyken, tek tek ülkeler kendi koşullarına göre iki yönde de hareket ediyor.
Türkiye’nin kuyum sektörü
Türkiye, altın üretiminde yirmi dokuzuncu sırada olmasına rağmen kuyum üretiminde dünyada altıncı sıradadır. Yani ülke altını çıkarmaktan çok işliyor.
Ülkede 40.000’den fazla kuyumcu faaliyet gösteriyor. İstanbul’daki Kuyumcukent tek başına 1.000’den fazla atölye barındırıyor.
Sektörün ihracatı 2025’te 7,9 milyar dolardı. 2026’nın ilk yarısında 2,9 milyar dolarda kaldı; yıllık bazda yüzde 33 gerileme oldu ve işlenmiş altın takı ihracatı yüzde 62 düştü. Bunun başlıca sebebi olarak 2023’te altın ithalatına getirilen kota gösteriliyor; kota, iç piyasa ile uluslararası piyasa arasında kilogram başına 15.000 dolara varan fiyat farkı oluşturdu.
Kaynaklar
- Toplam çıkarılmış altın, küp ölçüsü ve dağılım: World Gold Council, How much gold has been mined · World Gold Council, The cube
- Ülke bazında maden üretimi, 2024: Altın üretimine göre ülkeler listesi, Vikipedi
- Türkiye’nin üretimi ve sırası: Karar
- Merkez bankası rezervleri: Gold reserve, Wikipedia
- 2026 merkez bankası alım ve satımları: İnfo Yatırım · Yeni Asır
- Türkiye kuyum sektörü büyüklüğü: İstanbul Kuyumcular Odası
- İhracat ve altın ithalat kotası: Bloomberg HT